LLEI 1/98, del 23 de marzu,
d'usu y promoción del bable/asturianu.
El Presidente del Principáu d'Asturies
Persépase que la Xunta Xeneral del Principáu d'Asturies aprobó, y yo, nel nome de la So Maxestá'l Rei, y acordies colo afitao nel artículu 31.2 del Estatutu d'Autonomía p'Asturies, vengo a promulgar la Llei que vien darréu d'usu y promoción del bable/asturiano.
Entamu
L'Estatutu d'Autonomía p'Asturies afita nel so artículu 4: "Sofitaráse'l bable. Daráse puxu al so emplegu, al so espardimientu nos medios de comunicación y al so deprendimientu, mirando en tou casu poles sos variantes y porque se deprenda llibremente".
Asina mesmo, nel artículu 10.1.15 señálase como competencia del Principáu: "Alitar y sofitar el bable nes variantes que, como modalidaes llingüístiques, s'empleguen dientro del territoriu del Principáu d'Asturies".
D'otra parte, el mesmu artículu, nel so apartáu 1.14, tamién señala como una de les competencies del Principáu: "Alitar la investigación y la cultura y de mou especial les sos manifestaciones rexonales y la enseñanza del cultura'l país". Baxo esti puntu de vista, el bable y les sos modalidaes constitúin un legáu hestórico-cultural que ye necesario defender y caltener.
Ye amás evidente que la potenciación de la bayura llingüística y cultural d'una rexón percontia l'espoxigue de les señes d'identidá de los pueblos que conformen la nación española.
La recuperación per parte del pueblu asturianu de la riqueza del bable/asturianu esixe una riestra d'actuaciones que tengan por oxetivu'l fomentu, la proteición, el caltenimientu y el bon usu que respete les destremaes modalidaes.
El Conseyu de Gobiernu del Principäu d'Asturies, que lleva la direición y coordinación de les actividaes rellacionaes col bable/asturianu, foi afitando midíes de promoción del mesmu, especialmente nes estayes de la enseñanza y n'otros sectores institucionales. Eses midíes teníen como oxetivu la recuperación, caltenimientu y promoción del bable y les sos variantes.
Atalántase conveniente dir caminando nesi procesu y al mesmu tiempu dir algamando un afitamientu de lo que se fixo hasta güei. Por too ello considérase oportuno'l desenvolvimientu del conteníu del articuláu del nuesu Estatutu no que cinca al bable/asturianu y a les sos modalidaes. Nesti sen ye necesario afondar n'aspeutos talos como l'usu, la enseñanza, la promoción nos medios de comunicación, que permitan cumplir la demanda social d'anguaño en función de les esixencies del nuestru Estatutu.
Capítulu I. Disposiciones Xenerales
Artículu 1.- Llingua tradicional.
El bable/asturianu, como llingua tradicional d'Asturies, tendrá proteición. El Principáu d'Asturies afalará'l so usu, espardimientu y enseñanza.
Artículu 2.- Gallego/asturianu.
El réxime de proteición, respetu, tutela y desenvolvimientu afitáu nesta Llei pal bable/asturianu esparderáse, pente medies de regulación especial al gallego/asturianu nes fasteres onde tien calter de modalidá llingüística propia.
Artículu 3.- Oxetu de la llei.
Ye oxetu de la presente llei:
a) Amparar el drechu de los ciudadanos a conocer y usar el bable/asturianu y afitar los medios que lo faigan efeutivo.
b) Dar puxu a la so recuperación y desenvolvimientu, iguando midíes p'afalar el so usu.
c) Garantizar la enseñanza del bable/asturianu, nel exerciciu de les competencies asumíes pol Principáu d'Asturies, mirando polos principios de voluntariedá, gradualidá y respetu a la realidá sociollingüística d'Asturies.
d) Asegurar el so llibre usu y la non discriminación de los ciudadanos por esti motivu.
Capítulu II. Del usu del bable/asturianu
Artículu 4.- Usu alministrativu.
1.Tolos ciudadanos tienen drechu a emplegar el bable/asturianu y a espresase nél, de pallabra y per escrito.
2.Tendráse por válido a tolos efeutos l'usu del bable/asturianu nes comunicaciones orales o escrites de los ciudadanos col Principáu d'Asturies.
3.El Principáu d'Asturies afalará la conocencia del bable/asturianu per parte de tolos emplegaos públicos que desenvuelvan el so llabor n'Asturies; la conocencia del bable/asturianu podrá valorase nes oposiciones y concursos convocaos pol Principáu d'Asturies, cuando'l calter del puestu de trabayu y la naturaleza de les funciones que vaigan a desenvolvese lo precisen.
Artículu 5.- Publicaciones.
1.Les dispociciones, resoluciones y alcuerdos de los muérganos institucionales del Principáu, asina como les lleis aprobaes pola Xunta Xeneral, podrán asoleyase en bable/asturianu, per una edición estremada del BOLETÍN OFICIAL del Principáu d'Asturies; l'alcuerdu de publicación pautarálu'l muérganu o institución qu'autorice o ordene la publicación.
2.Les publicaciones, impresos, modelos, cartafueyos o anuncies institucionales podrán espublizase indistintamente en castellanu, bable/asturianu o nes dos llingües; si hubieren de tener efeutos énte terceros, habrán espublizase obligatoriamente en castellanu, ensin perxuiciu de que puedan selo tamién en bable/asturianu.
Artículu 6.- Convenios.
El Principáu d'Asturies podrá pautar convenios cola Alministración del Estáu p'afalar l'usu del bable/asturianu per parte de los servicios que desenvuelvan les sos funciones nel territoriu d'Asturies.
Artículu 7.- Muérganu de traducción.
L'Alministración del Principáu cuntará con un muérganu de traducción oficial bable/asturianu-castellanu, al que-y corresponderán los llabores que vienen darréu:
a) Facer la traducción o afitar la so validez, según el casu, de tolos testos que tengan qu'asoleyase en bable/asturianu nos Boletinos Oficiales del Principáu d'Asturies y de la Xunta Xeneral del Principáu d'Asturies.
b) Facer cualquier traducción bable/asturianu-castellanu que se-y requiera, mesmo per parte de los poderes públicos nel exerciciu de les sos competencies que de les instituciones de les que fala l'artículu 16 d'esta llei.
c) Cualquier otra conseñada nel desenvolvimientu reglamentariu de la presente llei.
Artículu 8.- Conceyos.
1.Los Conceyos asturianos podrán tomar les midíes necesaries p'asegurar la efeutividá del exerciciu de los derechos llingüísticos que'esta Llei-yos apurre a los ciudadanos residentes n'Asturies.
2.El Principáu d'Asturies podrá pautar colos Conceyos planes específicos pal efeutivu usu del bable/asturianu nos respeutivos Conceyos, pa lo que podrán subvencionar los servicios y actuaciones que foren precisos.
Capítulu III.
De la enseñanza
Artículu 9.- Enseñanza.
El Principáu d'Asturies, nel usu de les sos competencies, asegurará la enseñanza del bable/asturianu y afalará'l so emplegu nel sistema educativu, nos términos afitaos nel Estatutu d'Autonomia d'Asturies.
Artículu 10.- Currículu.
1.Nel usu de les sos competencies, el Principáu d'Asturies garantizará la enseñanza del bable/asturianu en tolos niveles y graos, respetando, sicasí, la voluntariedá del so deprendimientu. En tou casu, el bable/asturianu tendrá que s'impartir dientro del horariu escolar y consideraráse como materia dientro del currículu.
2.Los principios anteriores esparderánse a la educación permanente d'adultos.
3.La escoyeta del estudiu o del usu del bable/asturianu como asignatura del currículu, en nengún casu podrá ser motivu de discriminación de los alumnos.
Pa los que lu escueyan, el so deprendimientu o usu nun va poder constituyir un pilancu pa recibir la mesma formación y conocimientos n'igualdá de condiciones que'l restu del alumnáu.
Artículu 11.- Titulaciones.
El Principáu d'Asturies afitará:
a) Les titulaciones necesaries pa impartir la enseñanza del bable/asturianu.
b) Titulaciones y certificaciones qu'afiten la conocencia del bable/asturianu.
c) Programes de formación y procedimientos d'accesu noq ue cinca a les diches titulaciones y certificaciones.
d) El procedimientu pa l'autorización de llibros de testu a emplegar na enseñanza del bable/asturianu.
e) El decretu de currículu nos destremaos niveles educativos.
Capítulu IV. De los medios de comunicación y de la
producción editorial y audiovisual
Artículu 12.- Promoción.
Les Alministraciones públiques promoverán la defensa del bable/asturianu nos medios de comunicación públicos y privaos.
Artículu 13.- Espardimientu.
1.El Principáu d'Asturies contribuyirá nel espardimientu nos medios de comunicación del bable/asturianu per:
a.La ellaboración y dotación presupuestaria de planes de sofitu económicu y material pa que los medios de comunicación empleguen el bable/asturianu davezu.
b.La proteición de les manifestaciones culturales y artístiques, la edición de llibros, la producción fonográfica, audiovisual y cinematográfica y cualesquiera otres actividaes que se faigan en bable/asturianu.
2.Nes emisiones de radio y televisión y nos demás medios de comunicación con presencia actual o futura de l'Alministración autonómica, ésta curiará por una presencia amañosa del bable/asturianu.
Artículu 14.- Subvenciones.
1.La convocatoria de subvenciones o ayudes a los medios de comunicación, producciones audiovisuales, cinematográfiques o editoriales podrá ser específica pa producciones o publicaciones en bable/asturianu; nes demás publicaciones y producciones afalaráse la so presencia de manera non acutada a seiciones o estayes determinaes.
2.Les empreses y empresarios, privaos o públicos, qu'usen el bable/asturiano na so publicidá, etiquetáu, correspondencia o documentación van poder beneficiase igualmente de subvenciones y ayudes específicamente convocaes a esti fin.
Capítulu V. De la toponimia
Artículu 15.- Topónimos.
1.Los topónimos de la Comunidá Autónoma del Principáu d'Asturies tendrán la denomación oficial na so forma tradicional. Cuando un topónimu tenga usu xeneralizáu na so forma tradicional y en castellanu, la denominación podrá ser billingüe.
2.Acordies colos procedimientos que reglamentariamente s'igüen, correspuende al Conseyu de Gobiernu, previu dictame de la Xunta de Toponimia del Principáu d'Asturies, y ensin perxuiciu de les competencies de los Conceyos y les estatales, determinar los topónimos de la Comunidá Autónoma.
Capítulu VI. De los muérganos consultivos
Artículu 16.- Muérganos consultivos y asesores.
A los efeutos de lo dispuesto na presente Llei, tendrán consideración de muérganos consultivos y asesores de l'Alministración del Principáu d'Asturies, les instituciones que vienen darréu:
a.La Universidá d'Uviéu.
b.L'Academia de la Llingua.
c.La Xunta de Toponimia del Principáu d'Asturies.
d.El Real Institutu d'Estudios Asturianos (RIDEA).
Artículu 17.- Universidá d'Uviéu.
La Universidá d'Uviéu, nel usu de les sos competencies, y col envís de garantizar l'amañosa capacitación del profesoráu necesariu pa la enseñanza del bable/asturianu, llevará alantre, pente medies de los sos correspondientes departamentos, la formación inicial d'ésti. Asina mesmo, cinca a la Universidá la investigación llingüística y filolóxica en rellación col bable/asturianu.
Artículu 18.- Academia de la Llingua.
Ensin perxuiciu de los llabores propios qu'ostenten nel exerciciu de les sos competencies les instituciones a que se refier l'artículu 16 d'esta Llei, corresponderá a l'Academia de la Llingua del Principáu d'Asturies les funciones que vienen darréu:
a.Siguimientu de los programes y planes rexonales en materia de bable/asturianu.
b.Asoleyar dictámenes por propia iniciativa o a instancies, tanto de la Xunta Xeneral del Principáu como del Gobiernu rexonal sobro actuaciones concretes en materia de bable/asturianu.
c.Asesorar y facer propuestes en rellación al bable/asturianu a l'Alministración del Principáu d'Asturies cuando-y lo pidan los muérganos competentes en materia cultural y/o llingüística.
d.Cualquier otra que se-y dea nel desenvolvimientu reglamentariu de la presente Llei.
Disposición adicional
El gallego-asturiano tendrá un tratamientu asemeyáu al bable/asturianu y el so réxime de proteición, respetu, tutela, enseñanza y usu va iguase per regulación especial naquelles onde tien tien calter de modalidá llingüística propia.
Disposición transitoria
Mentes nun s'aprueben los procedimientos y planes d'estudios necesarios p'acceder a les titulaciones mencionaes nel apartáu a) del artículu 11, el Principáu d'Asturies reconocerá oficialmente, na forma en que s'afire reglamentariamente, les titulaciones que foren espedíes por instituciones oficiales.
Disposición cabera
Autorízase al Conseyu de Gobiernu pa dictar les disposiciones reglamentaries que foran precises pal desenvolvimientu y execución d'esta Llei.
Poro, ordeno a tolos ciudadanos pa los que seya d'aplicación esta Llei que coayuden nel so cumplimientu, asina como a tolos Tribunales y Autoridaes que la guarden y la faigan guardar.
N'Uviéu,
a 23 de marzu de 1998.-
El Presidente del Principáu, Sergio Marqués Fernández.-